Qıcqırma və reflüks: nə vaxt qastroskopiya lazımdır?

Qıcqırma — döş sümüyünün arxasında yanma hissi — çox yayğındır. Ancaq tez-tez təkrarlanırsa, gecə yuxudan oyadırsa və ya udma çətinliyi kimi əlamətlərlə birlikdədirsə, sadəcə “mədə turşusudur” deyib keçmək olmaz. Aşağıdakı sual-cavablar reflüks və qastroskopiya barədə ən vacib məqamları sadə dildə izah edir.

1. Reflüks nədir?

Reflüks mədə möhtəviyyatının qida borusuna geri qalxmasıdır. Ən tipik əlamətlər qıcqırma və ağıza turş-acı mayenin gəlməsidir. Ara-sıra, xüsusən ağır yeməkdən sonra olması mümkündür. Şikayət həftədə bir neçə dəfə təkrarlanırsa, həyat keyfiyyətini pozursa və ya qida borusunda zədələnmə yaradırsa, qastroezofageal reflüks xəstəliyi ehtimalı artır.

2. Hər qıcqırması olan şəxsə qastroskopiya lazımdırmı?

Xeyr. Tipik, yüngül və təhlükə əlaməti olmayan şikayətlərdə həkim əvvəlcə həyat tərzi dəyişiklikləri və uyğun müalicə sınağı tövsiyə edə bilər. Qastroskopiya qərarı şikayətin müddəti, tezliyi, yaş, yanaşı xəstəliklər, ailə anamnezi və müalicəyə cavab nəzərə alınaraq fərdi verilir.

3. Hansı hallarda qastroskopiya daha vacib olur?

Udma çətinliyi və ya ağrılı udma, səbəbsiz arıqlama, qan qusma, qara rəngli nəcis, qanazlığı, davamlı qusma, müalicəyə baxmayaraq keçməyən və ya tez-tez təkrarlanan şikayətlər olduqda gecikmədən həkim qiymətləndirməsi lazımdır. Qastroskopiya qida borusunda iltihab, daralma, xora, qanaxma, Barrett qida borusu və digər struktur dəyişiklikləri aşkar etməyə kömək edə bilər.

4. Sinədə yanma həmişə reflüksdürmü?

Xeyr. Sinə ağrısı ürək-damar mənşəli də ola bilər. Xüsusən ağrı qəfil başlayıbsa, sıxıcıdırsa, qola və ya çənəyə yayılırsa, təngnəfəslik, soyuq tər və ya halsızlıqla müşayiət olunursa təcili tibbi yardım alın. Belə vəziyyətdə reflüks ehtimalına arxayın olmaq olmaz.

5. Qastroskopiya nəyi göstərir?

Qastroskopiya nazik, elastik kamera ilə qida borusu, mədə və onikibarmaq bağırsağın başlanğıc hissəsinin baxışıdır. Prosedur zamanı iltihab, eroziya, xora, daralma, polip və şübhəli sahələr görünə bilər. Lazım gəldikdə biopsiya götürülür; biopsiya yalnız xərçəng şübhəsində deyil, məsələn Helicobacter pylori infeksiyasını və ya digər mikroskopik dəyişiklikləri dəqiqləşdirmək üçün də istifadə olunur.

6. Qastroskopiyaya necə hazırlaşmaq lazımdır?

Mədənin boş olması müayinənin keyfiyyəti və təhlükəsizliyi üçün vacibdir. Adətən prosedurdan əvvəl təxminən 8 saat yemək və içmək dayandırılır, lakin dəqiq vaxtı proseduru aparan həkim müəyyən etməlidir. Qan durulaşdırıcılar, diabet dərmanları, insulin, dəmir preparatları və digər istifadə etdiyiniz bütün dərmanlar barədə əvvəlcədən məlumat verin. Heç bir dərmanı həkimlə danışmadan dayandırmayın.

7. Prosedur ağrılı və təhlükəlidirmi?

Boğaza yerli keyitmə və ya sedasiya istifadə oluna bilər. Endoskop nəfəs almağa mane olmur. Biopsiya götürülməsi adətən ağrı yaratmır. Ciddi ağırlaşmalar nadirdir, lakin qanaxma, perforasiya və sedasiyaya reaksiya kimi risklər mümkündür. Sedasiya verilibsə, həmin gün avtomobil idarə etməmək və evə müşayiətçi ilə getmək lazımdır.

8. Müayinədən sonra hansı əlamətlər təcili qiymətləndirilməlidir?

Qızdırma, güclü və ya artan döş qəfəsi/qarın ağrısı, udma çətinliyi, qan qusma və ya qara nəcis yaranarsa dərhal həkimlə əlaqə saxlayın və ya təcili tibbi yardım alın.

9. Evdə nə edə bilərəm?

Həddindən artıq yeməmək, yatmazdan 2–3 saat əvvəl qida qəbulunu bitirmək, artıq çəki varsa tədricən azaltmaq, siqaretdən uzaq durmaq və sizdə şikayəti artıran qidaları izləmək faydalı ola bilər. Dərman seçimi və istifadə müddəti isə həkimlə fərdiləşdirilməlidir.

Nə vaxt qastroenteroloqa müraciət etməli?

Qıcqırma tez-tez təkrarlanırsa, dərmana baxmayaraq davam edirsə, gecə yuxunuzu pozursa və ya yuxarıda sadalanan təhlükə əlamətlərindən biri varsa qastroenteroloqa müraciət edin. Müayinə və qastroskopiya qərarı hər pasiyent üçün ayrıca verilir.

Məqaləni hazırladı: Dr. Emin Məmmədov — qastroenteroloq, hepatoloq və endoskopist.

Qeyd: Bu material maarifləndirmə məqsədi daşıyır və fərdi tibbi məsləhəti, diaqnozu və müalicəni əvəz etmir.

Mənbələr

American College of Gastroenterology — Acid Reflux/GERD: https://gi.org/topics/acid-reflux/

American Society for Gastrointestinal Endoscopy — Understanding Upper Endoscopy: https://www.asge.org/home/for-patients/patient-information/understanding-upper-endoscopy