Kolon (yoğun bağırsaq) polipləri

Kolon polipi yoğun bağırsağın daxili səthində yaranan çıxıntı və ya yastı törəmədir. Poliplərin çoxu xoşxassəlidir, lakin bəzi adenomalar və dişli (serrated) törəmələr zamanla xərçəngə çevrilə bilər. Kolonoskopiya polipi həm aşkarlamağa, həm də çox vaxt eyni prosedurda götürməyə imkan verir.

Yenilənib: 3 sentyabr 2026 • Tibbi müəllif: Dr. Emin Məmmədov, qastroenteroloq-hepatoloq və endoskopist

Poliplər hansı əlamətləri verir?

Çoxu heç bir şikayət yaratmır. Bəzən nəcisdə görünən və ya gizli qan, dəmir çatışmazlığı anemiyası, bağırsaq vərdişində dəyişiklik və nadir hallarda ağrı ola bilər. Əlamət olmaması polip olmadığı anlamına gəlmir; skrininqin məqsədi məhz simptomsuz mərhələdə dəyişiklikləri tapmaqdır.

Kimlərdə risk daha yüksəkdir?

Yaşın artması, şəxsi polip və ya kolorektal xərçəng anamnezi, birinci dərəcəli qohumda kolorektal xərçəng və ya irəliləmiş polip, iltihabi bağırsaq xəstəliyi, siqaret və bəzi irsi sindromlar riski artıra bilər. Riskə görə skrininq daha erkən və daha sıx planlana bilər.

Orta riskli şəxslərdə skrininq nə vaxt başlayır?

ACG orta riskli böyüklərdə kolorektal xərçəng skrininqinin 45 yaşdan başlanmasını tövsiyə edir. Kolonoskopiya və illik FIT əsas seçimlərdəndir. Müsbət nəcis testi kolonoskopiya ilə davam etdirilməlidir. Ailə anamnezi və ya əvvəlki polip varsa yaş və interval fərqli ola bilər.

Polip tapıldıqda nə edilir?

Ölçü, forma və yerləşmədən asılı olaraq polip biopsiya forsepsi, ilgək və ya inkişaf etmiş endoskopik rezeksiya üsulları ilə çıxarıla bilər. Götürülən toxuma patoloji müayinəyə göndərilir. Çox böyük, çətin yerləşən və ya xərçəng şübhəli törəmələrdə xüsusi endoskopik mərkəz və ya cərrahi komanda lazım ola bilər.

Növbəti kolonoskopiya nə vaxt olmalıdır?

Hamı üçün avtomatik “10 il” qaydası yoxdur. İnterval poliplərin sayı, ölçüsü, histoloji tipi, tam çıxarılıb-çıxarılmaması və bağırsağın hazırlıq keyfiyyətinə əsaslanır. Keyfiyyətli, normal kolonoskopiyadan sonra orta riskli şəxsdə interval çox vaxt 10 il olsa da, polip aşkarlandıqda daha qısa ola bilər. Patoloji cavab və prosedur hesabatı saxlanmalıdır.

Polip riskini azaltmaq mümkündürmü?

Siqaretdən uzaq durmaq, fiziki aktivlik, sağlam bədən çəkisi və tərəvəz-lif baxımından balanslı qidalanma ümumi sağlamlıq üçün faydalıdır. Aspirin, kalsium və ya əlavələri yalnız polipdən qorunmaq üçün özbaşına qəbul etmək olmaz; fayda və qanaxma riski fərdi qiymətləndirilməlidir.

Hansı əlamətlər gecikdirilməməlidir?

Nəcisdə qan, qara nəcis, izahsız anemiya və çəki itkisi, davamlı bağırsaq vərdişi dəyişikliyi və ya güclü qarın ağrısı olduqda həkim müayinəsi lazımdır.

Vacib qeyd

Bu məqalə ümumi məlumat üçündür və fərdi müayinə, diaqnoz və müalicəni əvəz etmir. Şikayətləriniz və analiz nəticələriniz üçün həkimlə məsləhətləşin.

Etibarlı mənbələr

American College of Gastroenterology, Colorectal Cancer Screening Q&A: https://gi.org/patients/gi-health-and-disease/colon-cancer-fact-sheet/

American College of Gastroenterology, Colon Polyps: https://gi.org/topics/colon-polyps/